Rhythm of Life op weg

200820092010

Juan FernadezPaaseilandPitcairnGambierAustralsSociety eil.

Cook IslSamoaTongaFijiNieuw Zeeland

De oceaan op...naar Samoa

Na vertrek van Suwarrow, Cook eilanden, hebben we al snel de passaatwind weer te pakken. Nog voor de avond valt liggen de atoleilanden van Suwarrow alweer achter de horizon. Het vaart lekker door naar Samoa. Onwetend wat ons te wachten staat remmen we te veel af. Een windstilte treedt eerder op dan verwacht en is ook nog eens "stiller" dan voorzien. In de laatste nacht starten we de motor. Overigens na eerst ruim een uur in de donkere nacht alle denkbare losgeschoten lijnen van de Bolle Jan -het gekleurde voorzeil dat we die nacht hebben laten staan- weer vast gezet te hebben. Als we klaar zijn moeten we vast stellen dat de wind inmiddels zover is weg gevallen dat we beter de motor kunnen starten. Anderhalf uur na het wekken van de wacht kan om 3.30 de vertrekkende wacht eindelijk naar bed; 10 uur later varen we, nog steeds op de motor, de haven van Apia in.

Toen de Hollandse zeevaarder Jacob Roggeveen in 1722 Samoa ontdekte op zijn weg naar Java, -bijna alles wat Hollanders in de loop van de eeuwen ontdekt hebben was altijd op weg naar Indie- maakte hij de fout de positie verkeerd te noteren. Pas in 1768 was het de Franse zeevaarder Bourgainville die de eilanden opnieuw ontdekte; ditmaal met de juiste positie. Zijn beschrijving van de eilanden was kleurrijk - zoals hij ons ook het kleurrijke beeld van Tahiti vol sensualiteit en tropisch groen al had geschonken-. In zijn beschrijving springen de woeste, diep groene hellingen en wouden in het oog. Nog steeds is het dat nagenoeg ongerepte beeld van het heftig groene laaglandregenwoud dat de Samoa's domineert. Als we in de vroege ochtend de kust van Samoa naderen is het dit intens groen beeld, te midden van de wolkomzoomde hellingen dat ons als eerste opvalt.

Inklaren in een Polynesisch land is een belevenis; als aan het eind van de middag zelfs de laatste official zijn/haar ding gedaan heeft en van boord stapt hebben we 2 vrouwen en 4 mannen langs gehad, ieder met hun eigen taak; kan de gele douanevlag naar beneden en kan Diederique met de paspoorten en bootpapieren naar Immigration voor de laatste hindernis alvorens we welkom zijn. Het schema klopt goed; vlak voor we aankomen douchen we nog een keer (geen aanstootgevend bloot op het eiland), eten we onze laatste uien, kaas en andere vers waar en bakken we het laatste vlees aan, het avondeten.

Nauwelijks het ontbijt achter de rug worden we de volgende ochtend bruusk in ons ontwaken gestoord. Een aardbeving met een kracht van 7,6 treft de Keramadec Islands, 950 mijl zuid van ons. Een tsunami kan onze kust 40 minuten later bereiken. Er rest maar een ding, spoorslags de oceaan weer op. In 5 minuten hebben we de lijnen los, elektrakabel aan dek en loopt de motor; 3 uur later zijn we weer terug. De tsunamigolf is dit keer gelukkig uitgebleven.

Wekelijks wordt in een van de bekendste - en grootste- hotels van Apia een traditionele dansvoorstelling geven. Samen met een aantal andere zeilers gaan we er naar toe; een mooie dansshow en een smakelijk buffet. Ooit was ik, in het kader van het werk, een ervaren buffetganger; helaas merk ik dat meer dan 3 jaar oceaanleven mij het gulzig buffet genieten wat heeft doen ontwennen. Na twee dagen pas ben ik weer instaat aan het normale leven deel te nemen.

Al lopend door de stad, marktbezoek, boodschappen, op zoek naar lavalava's, - de Zuid Pacifische wikkelrok voor alle geslachten- en het verzamelen van wat informatie voor onze eilandverkenning lopen we aan tegen een typisch Polynesisch fenomeen; de fa'afafines, het derde geslacht, mannen die van jongst af aan als vrouw worden opgevoed en haar zorgtaken vervullen. Het is wat paradoxaal, juist in de streng christelijke Samoaanse samenleving waarin behoudens medemenselijkheid ieder man die zich gedraagt als vrouw taboe is; waar travestie en homosexualiteit thuishoren in Sodom & Gomorra, te merken dat dit derde geslacht volledig geaccepteerd en vrij deelneemt in de samenleving zonder risico van verwensing vanaf de kansel, fysiek geweld of schielijk achterom kijken omdat men toevallig wat anders gekleed is dan de rest.

Het is zondag. Een dag op Samoa van stilte en ingetogenheid, een dag ook van 3 diensten achtereen; zonder auto's, geen arbeid -zelfs niet in de keuken- van gebed en gezin; een dag ook zonder luide muziek; zonder restaurants, zonder cafťs.

Bijzonder is overigens de doordeweekse avonddienst binnen het gezin. Overal op het eiland klinken kort na zessen de klokken, slaat de gong of de trom, wordt op de grote "schelp" geblazen; een oproep voor de "Sa". De "Sa" is de dagelijkse heilige periode, een moment van bezinning en gebed binnen het gezin; de familie. Als de eerste oproep klinkt wordt het werk neergelegd, de auto neergezet, valt alles stil. Tien minuten later klinkt de oproep weer. Nu begint de Sa. Na een kwartier, vlak voor zeven uur, klinkt voor de derde keer de klok, gong of tromsignaal; de Sa is afgelopen, het werk kan weer worden hervat. 

De zondag is een vreemd stille dag, niemand op straat, al het verkeerslawaai dat door de week zo nadrukkelijk aanwezig is valt weg. De enige uitzondering wordt gevormd door de colonnes politie/ambulance auto's die vlak voor ons door de straten scheuren. Heel even denken we, dat we zelf de oorzaak zijn van de politiemacht op deze verder zo stille dag. Zou mijn "zeilers-piraten" outfit met lavalava, de hier gedragen wikkelrok, toch te aanstootgevend zijn voor de zondag? Misschien moet je het niet overdrijven op de zondagochtend. Het antwoord volgt een paar dagen later. Er zijn een aantal rellen geweest met jongeren die stenen gooiden en auto's vernielden. Ze zijn met het nodige vertoon opgepakt. Als we proberen te achterhalen wat hen dreef om stenen te gaan gooien zwijgt een ieder; een spel wordt gezegd.

Om niet alleen aan de kust te blijven plakken laten we ons een dagje door het binnenland rijden om een aantal van de binnenlandse  highlights te kunnen zien. Het vraagt wat onderhandelen. Christien spreekt met de rappratende chauffeur -onze nachtwacht die de rest van de dag taxichauffeur/excursie begeleider is- een mooie variant af op het gladde toeristentripje dat hij ons verkoopt. Minder toeristensites, meer echte dorpjes en meer "rimboe" met vleermuizen en vliegende vossen.

Vreemd genoeg, loopt de weg vanaf het begin behoorlijk anders dan afgesproken. De rit voert verder langs allerlei toeristen spots over het eiland; niet wat we gevraagd hebben maar kennelijk de enige weg die hij kent. Regelmatig bestoken we hem met vragen of de cultuur, de religies, de natuur en de geologie van het eiland. Vertwijfelt kijkt hij ons dan aan.

Ergens tijdens de rit komen we lang de door de tsunami 21 maanden daarvoor weggevaagde resorts. Vreemd genoeg allemaal herbouwd op hun eerdere, gevaarlijke plaats. Een vreemde afweging tussen risico's en een mooie ligging.  De rit slingert zich voort door het landschap; we zien wat dorpen als we er met snelle vaart langs rijden; zien iets van de specifieke bouw; het onderscheid tussen "familie" en "dorp"; de rol van de "chiefs" ten opzichte van de centrale overheid; de gemengde huwelijken (vooral neven en nichten) en vooral de rol van de kerken (Methodist, en minderheden als Mormon, Jehova, 7e dag Adventisten, Katholiek en Bahai).

Tussendoor vragen we hem waarom 3 jaar geleden er voor gekozen is links in plaats van rechts te rijden op het eiland. Het antwoord is simpel maar wel hemeltergend. Omdat het handiger was voor de auto-industrie, handelaren en importeurs. Zo kunnen auto's uit AustraliŽ/Nieuw Zeeland worden geÔmporteerd, goedkoper, in plaats van, vanuit de USA. Het laat duidelijk zien hoe besluitvorming gebaseerd is op lobby en eigen belang. Later horen we nog een fraaier staaltje economische afweging. Vanaf 2012 komt Samoa aan de andere kan van de datumgrens te liggen; beter voor de contacten met AustraliŽ en Nieuw Zeeland.  

In de loop van de week combineren we het doen van inkopen op de groente/fruitmarkt met een bezoekjes aan de kunstnijverheidsmarkt. Voor een habbekrats liggen er honderden oorbellen, kettingen en hangers gemaakt van kokosnoten, schelpen en zaden. Keuze genoeg maar moeilijk om iets echt verfijnds te vinden. Toch lukt het om een klein tasje gevlochten van gedroogde pandanusbladeren, een mooi collier voor Christien en een paar leuke setjes met hangers, armbanden en oorbellen te vinden. Staat leuk en je zult er niet voor beroofd worden!

Het zwerven over de groente, fruit en kunstnijverheidsmarkten is sowieso een feest, zeker op de zaterdag. De Samoaanse verkopers met hun grote voeten, - maat 50- in flipflops, hun teenslippers; de fa'afafines, het derde geslacht, mannen die van jongst af aan als vrouw worden opgevoed, extra mooi opgemaakt; de bleke toeristen oogverblindend wit tegen de donkere, bijna zwarte Samoaanse vrouwen. De mooie lavalava's en pareo's, wapperen in de vochtig warme tropenwind, de oneindige hoeveelheden oorbellen en kettingen in de stalletjes; de onmetelijke groente en fruit uitstallingen en daartussen de houtskoolvuurtjes; de kavawortels; de hoopjes tabak. Midden op de markt; "local fastfood", kokos in tarot blad; papaja met kokos in bananenblad; de gebakken banaan; tientallen gerechten die we lang niet allemaal thuis kunnen brengen.

Samoa heeft de afgelopen 180 jaar, evenals Tonga en Fiji, een streng orthodoxe Christelijke ontwikkeling doorgemaakt. Telkens weer ligt de start in het, bij de komst van de missionarissen, volledig vervlechten van de nieuwe Christelijke normen en waarden met de bestaande zeden en gewoontes. In de 4 boekhandels in Apia, de hoofdstad, tref ik iedere keer weer, naast de kinder- en schoolboeken, een halve winkel vol bijbels. Ieder dorp, iedere familie bijna heeft zijn eigen kerk; veelal Methodist, soms Jehova, 7dedags Adventisten, Mormonen, een kleinere groep is Katholiek of hangt het Bahaigeloof aan. De dagelijkse dienst in de familie kring; de drie diensten op zondag, maken een belangrijk deel van het traditionele Samoaanse leven uit.

Het is ergens een vreemde samenleving. De macht op de eilanden, 170.000 inwoners, ligt bij de meer dan 10.000 familiehoofden (Family Chiefs); een kleiner deel van hen is tevens Village Chief (ca 500 dorpen). Door de naadloze omarming, zonder voorbehoud, van het Christendom zoals dat begin 19e eeuw met name door de vertegenwoordigers van London Missionary Society, is gebracht en verkondigd, heeft er een complexe versmelting plaatst gevonden van kerk en staat. De Chief bepaald, in de familie of in het dorp, wat goed en slecht is en baseert zich hierbij op de een geheel van oude traditionele regels en christelijke wetten. De chief initieert, spreekt recht en bepaald alles. Rijdend door de dorpen vallen de enorme goed onderhouden kerkgebouwen en landerijen op. De Samoaan staat, bepaald door de Chief, de helft van zijn inkomen/opbrengsten af aan de kerk. De bedragen die de landelijke overheid kan incasseren als belasting vallen hierbij in het niet. Het gevolg is een wat duaal systeem waarbij een paar centrale landelijke thema's door de centrale overheid worden geregeld; vaak met steun van buitenlandse gelden en NGO. Alle overige zaken worden bepaald op niveau van de Chiefs.

We willen na het hoofdeiland Upoloi nog een aantal dagen naar Savaii het tweede eiland van Samoa. Omdat er, behoudens politie, geen autoriteiten op Savaii aanwezig zijn moeten we, na het aanvragen van een cruising permit, vooraf al uitklaren bij Immigration, Customs en Havendienst; een halve dag werk. Dan kunnen we Apia verlaten en op weg gaan naar Savaii.

De baai van Matautu, onze eerste op Savaii, is onrustig als we er de nacht doorbrengen. Zelfs met het zwaard neergelaten rollen we nog ons bed uit. Het is de volgende ochtend niet moeilijk zo snel mogelijk het anker te lichten en weer verder te gaan.

Hoewel een licht afnemende wind wordt voorspelt krijgen we op de oceaan al snel te maken met wind versnellingen tot 30 knoop. Schiet wel lekker op. In een paar uur tijd liggen we voor Asau bay. Vaag is de geleidelijn te onderscheiden -twee bakens die samen in lijn moeten worden gehouden om de veilige weg door het rif te houden- maar verder lijkt de entree verdwenen te zijn. Tot driemaal naderen we het rif en even zovele keren draaien we in de 30 knoop wind weer weg als in alle schuim en branding de diepte meter aangeeft nog maar drie meter water onder de boot te hebben. We beraden ons opnieuw.

Terug is geen aantrekkelijke optie. In de baai weten we een zeilcollega; een solo zeilende AustraliŽr. Hij is er toch ook gekomen. We roepen hem op met de radio. Hij geeft het verlossende antwoord. De kaartfout, meetfout al van voor de Eerste Wereld Oorlog, van de Duitse kolonisator, is meer dan 700 meter. We krijgen van hem het waypoint van de ingang van het smalle snel stromende toegangskanaal (13.29,983S/172.39,361W).

Nu is de weg makkelijker te vinden. Tussen de oceaandeining en de brekers rondom ons loopt de diepte meter weer terug tot minder dan 3 meter. Nu weten we dat het goed gaat. De reflectie van al het bruisende water geeft deze foute lezing. In werkelijkheid hebben we nog tientallen meters.

Voorzichtig naderen we het waypoint; het meest ondiepe gedeelte 5 meter, nog steeds pal naast een lavaklomp aan het begin van de toegang. Om ons heen breken de golven met bulderend geraas. Dan is het stil; geleide bakens in een lijn en zonder slag of stoot, -afgezien van een felle dwarsstroom en 30 knoop zijwind- lopen we het kanaal in, 2x3 groene en rode miniboeitjes markeren de doorgang. In de lagune van Asau is het rustig. Tijd om uit te blazen.

Bij de tocht langs Savaii, richting Matautu bay en Asau bay valt de enorme lavarand langs de kust op. De vreemde gewaarwording die je krijgt als je langs het eiland vaart is dat het net is of je langs de rand van een asfaltweg vaart; zo'n veel te hoog gelegen weg met lagen asfalt op elkaar waar je zo gemeen vanaf valt als je de berm in stapt. De eilanden Savaii en Upuolo zijn eigenlijk twee grote vulkaanvlaktes met veel mooi oerwoud en mooie koralen maar vooral met een op sommige plaatsten gemeen zwarte dikke lava rand. Recent, dat wil zeggen begin vorige eeuw is de vulkaan nog uitgebarsten en heeft een flink stuk van de eilanden onder de as en mineralen gedompeld, vandaar dat heftig groene laaglandoerwoud dat het prima doet op de vruchtbare vulkaan uitstoot. Een ander deel is door de lava overstroomd; huizen, kerken zijn nu nog tot aan de ramen onder de lava terug te vinden.

Het is of we op een navel zitten waar het gekreun van de ingewanden voortdurend hoorbaar is. Er zijn maar weinig regio's ter wereld waar de tsunami's, aardbevingen, vulkaan uitbarstingen en cyclonen elkaar zo regelmatig afwisselen. De ene tsunami (22 maanden geleden) is nog niet geweest of de volgende cycloon (15 maanden) geleden trekt er al weer overheen.

We maken een aantal wandelingen vanaf het resort waar we vlak voor liggen naar de dorpen die zich aan beide kanten van de baai bevinden. Naast de voortdurende lava aanwezigheid valt ons de staat van onderhoud en verzorging op van de verschillende familieterreinen (compounds) en dorpen; van strak verzorgd en met een redelijke staat van onderhoud tot armoedig en klaar om in elkaar te zakken. Overal, ook in wisselende staat van onderhoud de "gemeenschapsfales" de open dorpshuizen waarin de stoelen van de chiefs al klaar staan. Alleen de kerken, verschillend van bouw, zijn allemaal prima onderhouden.

Het is even wennen. De belangrijke Samoaan wordt ook na zijn overlijden geŽerd met een groot stenen grafmonument. Ieder huis, iedere familie heeft wel een aantal van deze graven voor de deur. Pontificaal tussen asfalt weg en fale.

Na een week al, het weer verandert, verlaten we Savaii, op weg naar Tonga.  

Samoa; Meer Foto's
Zie ook het Zeelog voor de eerste impressies en posities die we tijdens de reis al met de HF-zender op de site hebben gezet.

Op deze pagina rust auteursrecht; gebruik van delen alleen na toestemming van de auteur.